Selama beberapa dekad, perbahasan tentang bahasa pengantar di Malaysia berlegar pada satu soalan yang sama, iaitu bahasa apa yang digunakan guru di hadapan kelas. Sejak 20 Januari 2026, soalan itu bertukar bentuk. Pada tarikh tersebut, Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim melancarkan Rancangan Pendidikan Malaysia 2026-2035 di Pusat Konvensyen Antarabangsa Putrajaya, dan mengumumkan bahawa Bahasa Melayu serta Sejarah menjadi mata pelajaran teras kebangsaan yang wajib bagi semua warganegara mengikut kurikulum kebangsaan. Kewajipan itu meliputi murid di sekolah antarabangsa, sekolah agama, maahad tahfiz dan sekolah menengah persendirian Cina yang mengambil Sijil Peperiksaan Bersepadu atau UEC.

Dasar tersebut mengalihkan tumpuan daripada bahasa pengantar sesebuah sekolah kepada satu lantai minimum yang sama bagi semua aliran. Gambaran enrolmen antara aliran itu sendiri sudah kami laporkan dalam ulasan sebelum ini. Yang kurang diberi perhatian ialah keadaan yang lebih janggal. Pada tahun yang sama kerajaan mewajibkan Bahasa Melayu kepada semua orang, laporan rasmi Lembaga Peperiksaan menunjukkan prestasi mata pelajaran itu sendiri sedang menurun.

Rancangan sepuluh tahun menutup pengecualian lama

Rancangan Pendidikan Malaysia 2026-2035 digerakkan menerusi tujuh tunjang strategik dan 49 inisiatif berimpak tinggi, meliputi kurikulum, bakat murid, keprofesionalan guru, infrastruktur dan tadbir urus. Menurut Kementerian Pendidikan Malaysia, antara pembaharuan utamanya ialah Matriks Pembelajaran Malaysia yang mengukur pencapaian murid secara berpusat. Pengukuran itu bermula pada Tahun 4 pada 2026 membabitkan Bahasa Melayu, Bahasa Inggeris, Matematik dan Sains, sebelum diperluas kepada Tingkatan 3 pada 2027 dengan tambahan Sejarah.

Aspirasi kualiti rancangan itu menetapkan sasaran murid memperoleh sekurang-kurangnya gred C dalam empat mata pelajaran, iaitu Bahasa Melayu, Bahasa Inggeris, Matematik dan Sejarah. Pada masa sama, bahasa Cina, Tamil dan Arab kekal ditawarkan sebagai pilihan elektif di sekolah kebangsaan. Rangka ini bermakna kerajaan tidak menutup ruang pembelajaran bahasa ibunda, tetapi menghapuskan pengecualian yang selama ini membolehkan sebahagian murid warganegara melalui persekolahan tanpa menduduki peperiksaan Bahasa Melayu kebangsaan.

Angka rasmi SPM 2025 menunjukkan penguasaan yang mengendur

Laporan Analisis Keputusan SPM Tahun 2025 yang diterbitkan Lembaga Peperiksaan merekodkan 413,299 calon berdaftar, meningkat 10,381 orang atau 2.58 peratus berbanding 402,918 pada tahun sebelumnya. Secara keseluruhan, pencapaian bertambah baik. Gred Purata Kebangsaan mengecil kepada 4.42 mata daripada 4.49, iaitu paras terbaik sejak peperiksaan berasaskan Kurikulum Standard Sekolah Menengah bermula pada 2021. Bilangan calon yang memperoleh sekurang-kurangnya gred C dalam semua mata pelajaran naik kepada 92,347 orang atau 23.76 peratus.

Namun perincian mengikut mata pelajaran memberi gambaran berbeza. Daripada 95 mata pelajaran, 63 menunjukkan peningkatan, 29 menurun dan tiga tidak berubah. Bahasa Melayu berada dalam kumpulan yang menurun. Ketika mengumumkan keputusan pada 31 Mac 2026, Ketua Pengarah Pelajaran Datuk Dr Mohd Azam Ahmad memaklumkan Gred Purata Mata Pelajaran bagi Bahasa Melayu merosot 0.13 mata kepada 3.85 berbanding 3.72 pada tahun sebelumnya. Dalam indeks ini, nilai yang lebih kecil bermakna prestasi lebih baik. Jurang bandar dan luar bandar pula mengecil sedikit, dengan gred purata 4.40 di bandar berbanding 4.81 di luar bandar.

Majoriti pelajar Cina sudah berada dalam sistem kebangsaan

Perbahasan awam sering menganggap aliran persendirian sebagai arus perdana masyarakat Cina, sedangkan data kementerian menunjukkan sebaliknya. Dalam jawapan bertulis Parlimen pada 16 Julai 2026, Menteri Pendidikan Fadhlina Sidek memaklumkan daripada 387,406 pelajar Cina peringkat menengah, seramai 260,699 orang atau 67.3 peratus berada di sekolah menengah di bawah Kementerian Pendidikan. Seramai 75,144 orang atau 19.4 peratus mengikuti sekolah menengah persendirian Cina, manakala 51,563 orang atau 13.3 peratus berada di institusi pendidikan swasta lain.

Kesan dasar baharu itu justru paling ketara pada kumpulan di luar sistem persekolahan kerajaan. Laporan Lembaga Peperiksaan menunjukkan calon persendirian SPM meningkat kepada 23,719 orang pada 2025 berbanding 20,899 setahun sebelumnya, manakala calon sekolah swasta berjumlah 13,828 orang. Kumpulan inilah yang bakal menanggung beban pentaksiran tambahan apabila Bahasa Melayu dan Sejarah dijadikan syarat menyeluruh.

Laluan UEC ke universiti awam masih terikat empat program

Susulan pengumuman itu, Kementerian Pengajian Tinggi memaklumkan pada Mei 2026 bahawa pemegang UEC boleh memohon ke universiti awam menerusi UPUOnline. Pemegang UEC yang menduduki SPM penuh layak memohon mana-mana program berdasarkan merit. Sebaliknya, mereka yang hanya mengambil Bahasa Melayu dan Sejarah dalam SPM dihadkan kepada empat program berkaitan pengajian bahasa Cina sahaja. Dong Zong menyifatkan syarat itu bersifat separuh hati dan mempersoalkan mengapa pemegang sijil UEC yang sama boleh tertakluk kepada dua piawaian berbeza.

Pengerusi Dong Zong, Tan Yew Sing, sebelum ini menyambut baik isyarat dasar yang lebih terangkum tetapi menuntut kepastian sama ada murid perlu lulus, mencapai gred tertentu, atau sekadar mempelajari kedua-dua mata pelajaran itu. Beliau turut menegaskan sekolah menengah persendirian Cina secara konsisten mencatat kadar lulus Bahasa Melayu melebihi 96 peratus sejak kebelakangan ini.

Ujian sebenar dasar ini berlaku di bilik darjah, bukan dalam pekeliling

Bagi keluarga Malaysia, perubahan ini mempunyai kesan praktikal yang jelas. Ibu bapa yang menghantar anak ke sekolah antarabangsa atau maahad tahfiz kini perlu merancang laluan peperiksaan kebangsaan lebih awal, kerana Bahasa Melayu dan Sejarah menjadi syarat kelayakan ke universiti awam. Bagi keluarga di sekolah kebangsaan pula, kewajipan menyeluruh itu tidak memberi jaminan tambahan selagi penguasaan bahasa dalam peperiksaan terus menurun.

Di sinilah letaknya cabaran yang sebenar. Mewajibkan sesuatu mata pelajaran ialah keputusan pentadbiran yang boleh dilaksanakan menerusi pekeliling dan jadual waktu. Meningkatkan penguasaan bahasa pula memerlukan guru terlatih, bahan pengajaran yang sesuai untuk murid pelbagai latar bahasa, serta pentaksiran yang menilai kemahiran lisan dan penulisan secara bermakna. Matriks Pembelajaran Malaysia yang bermula tahun ini akan menjadi ujian awal sama ada rancangan sepuluh tahun ini mampu mengubah keputusan murid, atau sekadar meluaskan bilangan murid yang menduduki peperiksaan yang sama.