Dewan Keadilan dan Undang (DKU) Negeri Sembilan mengisytiharkan bahawa Dato' Haji Maarof bin Mat Rashad telah dipecat sebagai Undang Luak Jelebu ke-16 berkuat kuasa 31 Mei 2023, dan segala tindakan yang dibuatnya selepas tarikh itu hendaklah dianggap tidak sah. Pengisytiharan itu terkandung dalam satu perutusan rasmi yang dikeluarkan pada 1 Ogos 2026.
Menurut perutusan itu, DKU menasihatkan penerimaan kesepakatan yang diambil oleh Waris, Anak Buah dan Ibu Soko Waris Berundang daripada tiga perut, iaitu Kemin Teriang, Kemin Beringin dan Kemin Bemban, untuk memecat Dato' Haji Maarof atas kesalahan adat. Dengan itu, jawatan Undang Luak Jelebu kini kosong dengan sendirinya, manakala Darjah Tertinggi Negeri Sembilan (DTNS) yang dipegangnya turut gugur. Kerajaan negeri diarahkan mengambil tindakan sewajarnya.
Perutusan itu dikeluarkan selepas DKU bersidang pada 31 Julai, dipengerusikan sendiri oleh Yang di-Pertuan Besar Tuanku Muhriz ibni Almarhum Tuanku Munawir. Persidangan itu turut dihadiri Undang Luak Sungai Ujong, Undang Luak Rembau dan Tunku Besar Seri Menanti, memenuhi syarat korum di bawah Fasal 20 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 (UUTKNS). Bagi mendengar aduan Luak Jelebu, Tuanku Muhriz menguatkuasakan Fasal 24 UUTKNS untuk mempersilakan wakil Ibu Soko Waris Berundang ke persidangan khas.
Pengisytiharan 19 April dinilai tidak sah
Dalam perutusan yang sama, DKU turut mengisytiharkan bahawa pengisytiharan bertarikh 19 April 2026, yang cuba melucutkan Tuanku Muhriz daripada takhta, adalah tidak berperlembagaan kerana melanggar Perkara X UUTKNS, dan oleh itu tidak sah serta tidak mempunyai apa-apa kesan. Perkara X menetapkan syarat ketat sebelum seorang Yang di-Pertuan Besar boleh diturunkan takhta, termasuk siasatan penuh dan tandatangan Menteri Besar.
DKU juga memutuskan bahawa tiga individu yang didakwa memegang jawatan Undang Luak Sungai Ujong, Rembau dan Jelebu, iaitu Haji Mubarak bin Thahak, Haji Abdul Rahim bin Yasin dan Haji Maarof bin Mat Rashad, sama ada telah terhenti daripada memegang jawatan atau tidak pernah memegangnya secara sah. Dengan itu, menurut DKU, mereka tidak mempunyai kuasa di sisi undang-undang untuk melaksanakan sebarang kuasa di bawah Perkara X.
Undang baharu Sungai Ujong dan Rembau diiktiraf
Perutusan itu turut merakamkan pengiktirafan dua Undang baharu, iaitu Dato' Klana Petra Muhammad Faris bin Johari sebagai Undang Luak Sungai Ujong dan Dato' Sedia Raja Haji Hassan bin Ab Hamid sebagai Undang Luak Rembau. Kedua-duanya dilantik menerusi istiadat pada 27 Jun 2026 dan disahkan dilantik secara sah mengikut adat luak masing-masing.
DKU juga merakamkan pelucutan Dato' Shahbandar Sungai Ujong, Dato' Seri Utama Haji Badarudin bin Abdul Khalid, berkuat kuasa 30 Julai 2026, menjadikan jawatan itu kosong dengan sendirinya di bawah Perkara XV(1) UUTKNS.
Latar krisis
Krisis ini bermula apabila DKU bersidang pada 17 April 2026 dan melucutkan Mubarak sebagai Undang Luak Sungai Ujong. Dua hari kemudian, pada 19 April, Mubarak bersama tiga Undang lain mengisytiharkan Tuanku Muhriz dilucutkan daripada takhta dan menamakan seorang pengganti. Sejak itu, Tuanku Muhriz terus diiktiraf sebagai Yang di-Pertuan Besar oleh Istana dan Kerajaan Persekutuan.
Di bawah Adat Perpatih dan UUTKNS 1959, DKU ialah badan yang berautoriti dalam hal adat, termasuk pelantikan dan pelucutan Undang, dan nasihatnya dalam perkara adat bersifat muktamad. Namun pihak yang bertelagah mempertikaikan komposisi dan kesahihan DKU itu sendiri, manakala sebahagian perkara turut dibawa ke mahkamah. Perutusan rasmi ini dikeluarkan pada 1 Ogos 2026, hari rakyat Negeri Sembilan mengundi dalam Pilihan Raya Negeri ke-16.