Capaian internet hampir sempurna, tetapi jurang komputer yang menentukan nasib pelajar luar bandar

Selama bertahun-tahun, ukuran rasmi jurang digital pendidikan di Malaysia adalah soal talian. Ukuran itu kini hampir kehabisan ruang untuk bercerita. Penyiasatan Penggunaan dan Capaian ICT oleh Individu dan Isi Rumah yang dikeluarkan Jabatan Perangkaan Malaysia bagi tahun 2025 mencatatkan 98.3 peratus individu menggunakan internet, naik daripada 98.0 peratus setahun sebelumnya. Bandar berada pada 99.2 peratus dan luar bandar 95.7 peratus, iaitu jurang tinggal 3.5 mata peratusan.

Angka kedua dalam laporan yang sama menceritakan hal berbeza. Penggunaan komputer hanya 81.5 peratus, meningkat 0.8 mata peratusan daripada 80.7 peratus pada 2024. Jadi hampir semua rakyat Malaysia menggunakan internet, tetapi kira-kira satu daripada lima tidak menggunakan komputer sama sekali. Pecahan jurang ini di peringkat sekolah dan kesannya kepada prestasi murid sudah kami huraikan dalam laporan awal mengenai jurang digital pendidikan. Yang menjadi tumpuan kali ini adalah mengapa ukuran capaian yang hampir sempurna itu boleh menyembunyikan masalah yang belum selesai.

Talian hampir selesai, komputer belum

Kadar kemajuan kedua-dua penanda ini sangat berbeza. Capaian internet bergerak menghampiri paras maksimum, dan bakinya adalah kes sukar di kawasan pedalaman yang memerlukan kos jauh lebih tinggi bagi setiap sambungan baharu. Penggunaan komputer pula bergerak perlahan, hanya 0.8 mata peratusan dalam setahun.

Pada kadar itu, Malaysia mengambil masa lebih sedekad untuk mencapai penggunaan komputer menyeluruh. Bagi seorang murid yang berada dalam tingkatan tiga hari ini, tempoh itu lebih panjang daripada baki masa persekolahannya. Perbezaan kelajuan inilah yang menjadikan laporan tahunan kelihatan bertambah baik sementara pengalaman sebahagian pelajar tidak banyak berubah.

Isi rumah luar bandar masih ketinggalan lapan mata

Ada satu lagi lapisan yang mudah terlepas pandang. Penggunaan internet diukur pada individu, tetapi kerja sekolah berlaku di rumah. Bagi capaian internet di peringkat isi rumah, kawasan bandar mencatatkan 99.0 peratus manakala luar bandar 90.7 peratus. Jurangnya 8.3 mata peratusan, lebih dua kali ganda jurang penggunaan individu.

Bezanya bermakna. Seorang murid boleh dikira sebagai pengguna internet kerana dia menggunakan telefon, sementara rumahnya tiada sambungan tetap yang boleh diharap untuk menyiapkan tugasan pada waktu malam. Dalam statistik, murid itu tergolong dalam 98.3 peratus. Dalam kelas, dia tergolong dalam kumpulan yang tertinggal.

Jurang itu juga tidak tersebar sama rata dalam kategori luar bandar. Kawasan pedalaman di Sabah dan Sarawak, penempatan Orang Asli, dan kampung yang jauh daripada infrastruktur utama menanggung bahagian paling besar daripada baki 9.3 peratus isi rumah luar bandar yang masih tiada capaian. Purata kebangsaan yang tinggi menjadikan kumpulan ini semakin kecil dalam angka, dan semakin mudah diketepikan dalam keutamaan perbelanjaan.

Mengapa angka 98 peratus boleh mengelirukan

Definisi capaian tidak membezakan jenis peranti. Sebuah telefon pintar dikira sama seperti sebuah komputer riba, walaupun kedua-duanya membolehkan kerja yang sangat berbeza. Membaca bahan dan menonton video boleh dilakukan pada telefon. Menaip esei panjang, membina hamparan, belajar pengaturcaraan, atau menduduki penilaian dalam talian memerlukan papan kekunci dan skrin besar.

Akibatnya, dua murid yang sama-sama dikira mempunyai capaian sebenarnya sedang membina kemahiran yang berbeza. Seorang belajar mencipta dengan komputer, seorang lagi belajar menggunakan aplikasi pada telefon. Jurang itu tidak muncul dalam mana-mana angka penembusan, tetapi muncul kemudian dalam kebolehpasaran dan pilihan kerjaya.

Rangka sepuluh tahun yang baharu dilancarkan

Kementerian Pendidikan Malaysia melancarkan Rancangan Pendidikan Malaysia 2026 hingga 2035 bulan ini, dengan transformasi digital sebagai salah satu tunjang utama dan kenyataan komitmen merapatkan jurang digital antara sekolah bandar dan luar bandar. Rancangan itu memberi Malaysia tempoh sepuluh tahun dan satu rangka pelaksanaan baharu.

Ujian bagi rancangan itu bukan sama ada bilangan sekolah bersambung internet meningkat, kerana penanda itu sudah hampir penuh. Ujiannya adalah sama ada setiap murid mempunyai peranti yang sesuai dengan kerja yang diminta daripadanya, dan sama ada guru mempunyai masa serta latihan untuk menggunakannya. Kedua-dua perkara itu lebih mahal dan lebih perlahan daripada memasang talian.

Kapasiti guru adalah bahagian yang paling kerap terlepas daripada perbincangan. Sebuah bilik komputer yang lengkap tidak memberi apa-apa jika tiada guru yang terlatih dan mempunyai waktu mengajar untuk menggunakannya, dan peralatan yang rosak tanpa peruntukan penyelenggaraan akan berhenti berfungsi dalam beberapa tahun. Kos sebenar transformasi digital sekolah terletak pada penyelenggaraan dan latihan berterusan, bukan pada pembelian awal yang biasanya lebih mudah diumumkan.

Ukuran yang perlu berubah

Selagi kemajuan dilaporkan dalam bentuk kadar penembusan internet, laporan itu akan terus kelihatan baik. Penanda yang lebih berguna adalah nisbah murid kepada komputer yang berfungsi di setiap sekolah, bilangan murid yang hanya mempunyai telefon di rumah, dan tahap kemahiran digital yang benar-benar diuji, bukan diandaikan.

Pusingan penyiasatan ICT seterusnya dan laporan kemajuan pertama Rancangan Pendidikan Malaysia akan menjadi tempat untuk menilai sama ada peralihan ukuran itu berlaku. Jika kedua-duanya masih menonjolkan angka capaian sebagai pencapaian utama, itu petanda masalah sebenar belum diberi nama yang betul.