Kementerian Kesihatan Malaysia menyasarkan 27 peratus penduduk menerima perkhidmatan asas kesihatan pergigian di fasiliti kerajaan pada tahun ini, berbanding sasaran 25 peratus pada 2025. Angka itu tersenarai sebagai petunjuk prestasi utama Program Kesihatan Pergigian dalam dokumen Anggaran Perbelanjaan Persekutuan 2026. Berdasarkan anggaran penduduk 34.4 juta orang pada suku pertama 2026 yang dikeluarkan Jabatan Perangkaan Malaysia, sasaran itu bersamaan kira-kira 9.3 juta orang.
Petunjuk liputan penduduk ini masih baharu dan tiada angka sebenar dicatatkan bagi 2024, jadi ia belum boleh dinilai sebagai prestasi. Namun paras sasaran itu sendiri bermakna kerajaan merancang untuk tidak bersentuhan dengan lebih 25 juta rakyat melalui perkhidmatan pergigian awam dalam tahun berkenaan. Bagi keluarga yang bergantung sepenuhnya pada klinik kerajaan kerana kos rawatan swasta, jurang itu bukan soal statistik tetapi soal gigi yang dibiarkan sehingga terpaksa dicabut.
Sasaran karies kanak-kanak dipatok di bawah pencapaian sendiri
Peratusan murid enam tahun yang bebas penyakit karies gigi dicatatkan 48.39 peratus sebagai angka sebenar 2024, naik daripada 46.93 peratus pada 2023. Walaupun begitu, sasaran bagi 2025 dan 2026 kekal pada 45.00 peratus, iaitu paras yang sama seperti sasaran yang ditetapkan untuk 2024.
Ertinya sasaran rasmi berada lebih tiga mata peratusan di bawah apa yang sudah dicapai dua tahun lalu. Sasaran yang dipatok di bawah pencapaian sebenar tidak memberi tekanan untuk memperbaiki keadaan, dan ia menyukarkan orang awam menilai sama ada program pencegahan karies di sekolah benar-benar bergerak ke hadapan. Angka asasnya juga masih berat kerana lebih separuh murid enam tahun sudah mempunyai karies sebelum mereka menamatkan tahun pertama persekolahan. Karies pada usia itu bukan masalah kecil kerana gigi kekal yang rosak awal cenderung membawa kesan sepanjang hayat, termasuk sakit berulang, ketidakhadiran ke sekolah dan kos rawatan yang lebih tinggi pada usia dewasa.
Perkhidmatan pergigian sekolah tersasar sebelas mata peratusan
Perluasan akses melalui Pemasyarakatan Perkhidmatan Klinik Pergigian Sekolah atau PPKPS dicatatkan pada 59.00 peratus bagi 2024, sedangkan sasaran yang ditetapkan dalam belanjawan sebelumnya ialah 70.00 peratus. Jurang sebelas mata peratusan itu tidak menyebabkan sasaran diturunkan. Sebaliknya sasaran 75.00 peratus dikekalkan untuk 2025 dan diulang semula untuk 2026.
PPKPS penting kerana ia membuka klinik pergigian sekolah kepada komuniti sekitar, bukan hanya kepada murid sekolah berkenaan. Di kawasan yang klinik pergigian kerajaan terdekatnya jauh, klinik sekolah selalunya kemudahan pergigian awam yang paling hampir dengan rumah. Mengekalkan sasaran tinggi tanpa penambahan jawatan atau peruntukan operasi yang setimpal menimbulkan persoalan bagaimana lonjakan enam belas mata peratusan itu hendak dicapai.
Warga emas dan masyarakat Orang Asli bergerak ke arah berbeza
Dua petunjuk akses yang lain menunjukkan hasil bercampur. Peratusan warga emas yang mempunyai sekurang-kurangnya 20 batang gigi dan mendapatkan rawatan di klinik pergigian KKM dicatat 31.36 peratus pada 2024, di bawah sasaran 35.00 peratus bagi tahun itu. Sasaran berkenaan kemudiannya diturunkan kepada 32.00 peratus untuk 2025 dan 2026.
Sebaliknya, liputan masyarakat terpinggir iaitu Penan dan Orang Asli mencatat 32.88 peratus pada 2024 berbanding sasaran 7.00 peratus yang ditetapkan bagi tahun tersebut. Lompatan sebesar itu lazimnya menandakan sasaran asal terlalu rendah, bukan semata-mata prestasi luar biasa. Sasaran bagi 2025 dan 2026 kini ditetapkan pada 33.00 peratus, hampir sama dengan pencapaian 2024, yang bermakna kira-kira dua pertiga daripada komuniti berkenaan masih berada di luar liputan.
Gaji menelan 92 peratus peruntukan program pergigian
Program Kesihatan Pergigian diperuntukkan RM1.296 bilion dalam belanja mengurus 2026, naik kira-kira RM22.7 juta atau 1.79 peratus daripada RM1.273 bilion pada 2025. Jumlah itu mewakili 3.26 peratus daripada keseluruhan belanja mengurus Kementerian Kesihatan yang berjumlah RM39.78 bilion.
Struktur peruntukan itu menjelaskan ruang gerak yang ada. Sebanyak RM1.199 bilion atau 92.53 peratus adalah emolumen, meninggalkan RM96.79 juta untuk perkhidmatan dan bekalan bagi seluruh program. Bilangan jawatan pula kekal 19,877 bagi kedua-dua tahun. Aktiviti Kesihatan Pergigian Masyarakat, yang merangkumi pemfluoridaan air minuman, saringan kanser mulut dan perkhidmatan pergigian sekolah, menerima RM80.67 juta atau 6.23 peratus daripada jumlah program. Secara purata, peruntukan pergigian awam bersamaan kira-kira RM37.66 bagi setiap penduduk untuk setahun. Dengan hampir keseluruhan peruntukan terikat kepada gaji, ruang untuk menambah waktu klinik, bahan tampalan atau pasukan bergerak ke luar bandar menjadi terhad walaupun jumlah keseluruhan naik setiap tahun.
Bekalan doktor gigi bertambah, akses awam tidak mengikutinya
Kekangan hari ini bukan lagi kekurangan doktor gigi secara mutlak. Nisbah doktor gigi kepada penduduk dilaporkan berada pada seorang doktor gigi bagi setiap 2,326 penduduk berdasarkan data Kementerian Kesihatan untuk 2024, dengan sasaran seorang bagi setiap 1,500 penduduk menjelang 2030.
Masalahnya terletak pada taburan. Pertumbuhan tenaga pergigian berlaku terutamanya di klinik swasta di pusat bandar, sedangkan keluarga berpendapatan rendah bergantung pada klinik kerajaan yang bilangan jawatannya beku. Petunjuk kualiti program itu sendiri kelihatan sihat, dengan 95.78 peratus klinik pergigian memperoleh pensijilan sistem kualiti dan 98.19 peratus pelanggan berpuas hati dengan rawatan yang diterima pada 2024. Angka kepuasan itu diukur dalam kalangan mereka yang berjaya mendapatkan rawatan. Ia tidak merakam pengalaman majoriti yang, menurut sasaran kerajaan sendiri, tidak dijangka menjejakkan kaki ke klinik pergigian awam tahun ini.