Ibu bapa di kawasan perumahan baharu sekitar Lembah Klang, Johor Bahru dan Pulau Pinang sudah biasa dengan satu keluhan yang sama pada setiap awal sesi persekolahan. Bilik darjah anak mereka penuh, meja disusun rapat sehingga ke dinding, dan guru mengambil masa yang panjang sekadar untuk menenangkan kelas sebelum pengajaran bermula. Pada masa sama, statistik kebangsaan memberikan gambaran yang jauh lebih tenang.
Jurang antara dua gambaran itu bukan soal persepsi. Ia soal apa yang diukur. Kementerian Pendidikan mengukur kepadatan pada peringkat sekolah, bukan pada peringkat bilik darjah, dan purata guru dikira untuk seluruh negara, bukan untuk kawasan yang penduduknya bertambah paling cepat. Persoalan tentang siapa yang layak berdiri di hadapan kelas sudah kami perincikan dalam ulasan sebelum ini. Yang belum dibincangkan ialah berapa ramai murid yang duduk di hadapan guru itu.
Ukuran rasmi kepadatan ialah kapasiti sekolah, bukan bilangan murid dalam satu kelas
Dalam jawapan bertulis di Parlimen pada 25 Jun lalu, Menteri Pendidikan Fadhlina Sidek menjelaskan bahawa sesebuah sekolah dikategorikan padat apabila ia beroperasi dengan enrolmen melebihi 25 peratus daripada kapasiti sekolah. Takrif itu penting kerana ia menentukan sekolah mana yang layak mendapat bantuan.
Perhatikan apa yang ditakrifkan dan apa yang tidak. Ukuran itu membandingkan jumlah murid keseluruhan dengan keupayaan bangunan. Ia tidak menetapkan had berapa ramai murid boleh dimuatkan dalam satu bilik darjah. Sebuah sekolah yang berada tepat pada kapasitinya masih boleh mempunyai kelas Tingkatan Empat dengan lebih 40 murid jika pengagihan aliran memaksanya, dan sekolah itu tidak akan tersenarai sebagai padat. Bagi pentadbir sekolah, ini bermakna penyelesaian yang paling cepat apabila enrolmen meningkat bukanlah bilik darjah baharu, tetapi menambah bilangan murid dalam kelas sedia ada.
Purata kebangsaan meratakan sekolah bandar dengan sekolah kecil di pedalaman
Pangkalan data Bank Dunia yang bersumberkan Institut Perangkaan UNESCO meletakkan nisbah murid guru sekolah rendah Malaysia pada kira-kira 11.7 murid bagi seorang guru, dan sekitar 11.4 bagi peringkat menengah, walaupun angka terkini yang tersedia dalam pangkalan itu adalah bagi 2017 dan 2018. Pada angka tersebut, sistem persekolahan Malaysia kelihatan lapang berbanding banyak negara berpendapatan sederhana.
Masalahnya, purata itu dikira dengan memasukkan ribuan sekolah kurang murid di kawasan pedalaman Sabah, Sarawak dan pantai timur, sebahagiannya dengan enrolmen di bawah 30 orang. Sekolah sebegitu menarik purata kebangsaan ke bawah tanpa mengurangkan seorang pun murid di dalam kelas di Puchong atau Nusajaya. Nisbah yang sama juga mengira semua guru yang memegang jawatan di sesebuah sekolah, termasuk guru penolong kanan dan guru yang mengajar opsyen berbeza, bukan hanya guru yang benar-benar berada di hadapan kelas pada satu-satu waktu.
Daripada 855 sekolah padat, 662 baru akan dibantu di bawah RMK13
Pada suku pertama 2026, sebanyak 855 sekolah kerajaan dikenal pasti menghadapi masalah kepadatan, menurut jawapan Parlimen yang sama. Sebanyak 193 daripadanya sudah ditangani melalui pembinaan bilik darjah tambahan. Baki 662 sekolah dikemukakan untuk pembinaan secara berfasa di bawah Rancangan Malaysia Ke-13 bagi tempoh 2026 hingga 2030, satu proses yang dijangka mengambil kira-kira empat tahun.
Skala kerja itu sedang meningkat. Pada Jun 2025, kementerian mengumumkan pembinaan bilik darjah tambahan di 121 sekolah padat di tujuh negeri. Pada Januari tahun ini, selepas lawatan ke sekolah di Selangor, Fadhlina meluluskan segera pembinaan bilik darjah tambahan bagi 18 sekolah padat di negeri itu dan mengarahkan penambahan perjawatan guru. Namun bagi seorang murid Tahun Tiga di salah satu daripada 662 sekolah yang masih menunggu, tempoh empat tahun bermakna dia mungkin tamat sekolah rendah sebelum bilik darjah itu siap.
Kohort berganda 2027 menambah 12 peratus murid Tahun Satu ke dalam sistem yang sama
Tekanan berikutnya sudah pun boleh dikira. Bermula sesi 2027, murid berumur enam tahun dibenarkan memasuki Tahun Satu sebagai pilihan, seiring dengan kohort tujuh tahun yang sedia ada. Timbalan Menteri Pendidikan Wong Kah Woh memaklumkan di Parlimen pada Jun lalu bahawa kementerian menerima 73,386 permohonan daripada kanak-kanak berumur enam tahun dan 405,033 daripada kohort tujuh tahun.
Jumlah 478,419 permohonan itu mewakili peningkatan 12.07 peratus berbanding enrolmen Tahun Satu 2026. Peningkatan itu tidak akan tersebar sama rata. Permohonan kohort enam tahun datang daripada ibu bapa yang menilai anak mereka sudah bersedia, dan kecenderungan itu lazimnya lebih tinggi dalam keluarga bandar yang anaknya sudah mengikuti prasekolah. Sekolah yang paling ramai menerima tambahan itu berkemungkinan besar sekolah yang sudah pun padat.
Bilik darjah modular siap lebih cepat daripada guru yang perlu mengisinya
Bagi menghadapi dua kohort itu, kementerian membina 2,596 bilik darjah baharu menggunakan kaedah Sistem Binaan Berindustri modular membabitkan 838 sekolah, dengan sasaran siap dalam tahun ini. Kaedah modular dipilih kerana ia memendekkan tempoh pembinaan berbanding projek konvensional, dan digandingkan dengan pelan pra-kelulusan untuk mempercepat proses.
Guru pula bergerak pada kelajuan berbeza. Wong memaklumkan kementerian mengecilkan sasaran pengambilan kepada 3,150 guru kontrak perkhidmatan bagi tahun depan, berbanding unjuran asal sehingga 20,000 orang, kerana pendaftaran kohort enam tahun jauh lebih rendah daripada jangkaan awal. Penyesuaian itu munasabah dari segi belanjawan, tetapi ia mengandaikan tambahan murid tersebar mengikut purata kebangsaan. Jika tambahan itu tertumpu di segelintir daerah bandar, bilik darjah modular akan siap di tempat yang betul sementara guru tambahan tidak semestinya sampai ke tempat yang sama.
Bagi ibu bapa, ujian dasar ini mudah dilihat pada Januari 2027. Jika bilangan murid dalam kelas anak mereka kekal atau bertambah walaupun sekolah itu menerima bilik darjah baharu, masalahnya bukan pada bangunan, tetapi pada cara kepadatan itu diukur sejak awal.