RM15 bilion bantuan tunai tahun ini, tetapi 16 peratus isi rumah B40 masih tercicir daripada STR

Bayaran Sumbangan Tunai Rahmah (STR) Fasa 3 mula disalurkan pada 15 Ogos 2026 kepada 5.3 juta penerima dengan peruntukan RM1.2 bilion. Menurut siaran media Kementerian Kewangan, 3.9 juta daripadanya ialah isi rumah berpendapatan rendah dan sederhana rendah, manakala 1.4 juta ialah warga emas tiada pasangan. Jumlah STR yang disalurkan bagi tiga fasa tahun ini mencecah RM3.6 bilion, dan peruntukan keseluruhan STR bersama Sumbangan Asas Rahmah (SARA) bagi 2026 berjumlah RM15 bilion, iaitu yang tertinggi pernah direkodkan kerajaan persekutuan.

Angka itu menjawab soalan berapa banyak. Soalan yang lebih sukar ialah sejauh mana wang itu benar-benar mengubah keadaan isi rumah termiskin. Kajian Bank Dunia bertajuk Social Assistance in Malaysia: Who Benefits, and Who Misses Out yang diterbitkan pada Januari 2026 cuba menjawabnya menggunakan data Survei Pendapatan Isi Rumah, dan jawapannya bercampur. Jangkauan bantuan di Malaysia memang luas, tetapi nilai setiap pemindahan tipis, dan sebahagian mereka yang paling memerlukan masih tidak menerimanya.

Jangkauan paling luas antara semua program, nilainya paling nipis

Bank Dunia mendapati STR ialah program bantuan sosial dengan liputan paling luas di negara ini. Pada 2022, STR sampai kepada 83.9 peratus isi rumah B40, 56.6 peratus isi rumah M40 dan 19.9 peratus isi rumah T20, meliputi 56.2 peratus daripada semua isi rumah Malaysia.

Namun nilainya kecil berbanding pendapatan penerima. Kadar kecukupan bersyarat STR, iaitu nilai bantuan sebagai bahagian daripada pendapatan isi rumah sebelum pemindahan, hanya 5.8 peratus bagi kumpulan B20. Apabila semua program bantuan sosial dikira bersama, angkanya naik kepada 10 peratus. Ukuran tanpa syarat bagi B20 Malaysia pula 9.5 peratus, berbanding 25 peratus di negara berpendapatan sederhana atas yang lain dan 19 peratus di negara berpendapatan tinggi.

Sebahagian puncanya bersifat fiskal. Perbelanjaan bantuan sosial Malaysia pada 2022 ialah 0.6 peratus daripada keluaran dalam negara kasar, berbanding purata 2.0 peratus di negara berpendapatan sederhana atas, 1.7 peratus di negara berpendapatan tinggi dan 1.3 peratus di rantau Asia Timur dan Pasifik.

Enam belas peratus isi rumah B40 tidak menerima STR

Liputan yang luas tidak bermakna tiada yang tercicir. Menurut analisis Bank Dunia, 15 peratus isi rumah B40 tidak menerima STR pada 2019, dan angka itu naik kepada 16 peratus pada 2022. Dalam kumpulan tersebut, keciciran bertambah khusus dalam kalangan isi rumah B20, manakala kadar kemasukan isi rumah M40 dan T20 ke dalam program pula meningkat dalam tempoh yang sama.

Bank Dunia mengaitkan sebahagian masalah ini dengan struktur sistem itu sendiri. Terdapat 189 program bantuan sosial di Malaysia yang dikendalikan oleh 26 kementerian dan agensi, masing-masing dengan pendaftaran dan saluran penyampaian berbeza. STR sahaja menelan RM7.2 bilion pada 2022, kira-kira 64 peratus daripada keseluruhan perbelanjaan bantuan sosial negara.

Kiraan pendapatan tanpa saiz isi rumah menghukum keluarga besar

Punca ketiga lebih teknikal tetapi kesannya langsung. Program kebajikan di bawah Jabatan Kebajikan Masyarakat mengira pendapatan isi rumah per kapita, sementara STR mengira jumlah pendapatan isi rumah tanpa mengambil kira berapa ramai yang bergantung kepadanya.

Kesannya kelihatan dalam data. Menggunakan jumlah pendapatan isi rumah sahaja, 17.9 peratus isi rumah B20 ialah isi rumah seorang dan 28.7 peratus isi rumah dua orang. Apabila saiz isi rumah diambil kira, bahagian itu menyusut kepada 1.4 peratus dan 7.0 peratus. Sebaliknya, isi rumah yang tergolong B20 mengikut kiraan per kapita tetapi terkeluar mengikut kiraan jumlah pendapatan hampir semuanya keluarga besar, dengan 83.7 peratus daripadanya isi rumah lima orang atau lebih.

Bank Dunia mengesyorkan Malaysia memilih satu unit sasaran sahaja, sama ada individu atau isi rumah, dan beralih kepada pendapatan per kapita supaya keluarga besar tidak tersisih daripada bantuan yang sepatutnya sampai kepada mereka.

SARA mengikat bantuan kepada barang keperluan dan kedai runcit kecil

Berbeza dengan STR yang dibayar tunai suku tahunan, SARA menyalurkan kredit bulanan yang hanya boleh dibelanjakan untuk barang keperluan asas di kedai berdaftar. SARA Bulanan 2026 melibatkan 8.1 juta penerima dengan peruntukan RM8 bilion, naik daripada 5.4 juta penerima dan RM5 bilion pada 2025, dengan kredit antara RM50 hingga RM200 sebulan mengikut kategori kelayakan.

Rekod penggunaan tahun lalu menunjukkan mekanisme itu diterima rakyat. SARA untuk Semua 2025 digunakan oleh 21.2 juta rakyat, iaitu 96 peratus daripada penerima, dengan perbelanjaan hampir RM2.1 bilion. Bagi 2026, pemberian sekali itu berjumlah RM100 kepada semua warganegara berumur 18 tahun ke atas bermula 9 Februari.

Halangan yang tinggal ialah akses fizikal. Kerajaan menyasarkan 10,000 kedai runcit kecil menyertai program sebagai Rakan Niaga SARA menjelang hujung 2026, berbanding kira-kira 3,000 pada hujung 2025, sambil memendekkan jarak ke kedai terdekat daripada 10 kilometer kepada 7 kilometer. Bagi penerima di kawasan pedalaman, jarak itulah yang menentukan sama ada kredit bulanan benar-benar boleh ditukar menjadi beras dan minyak masak.

Kemiskinan turun, tetapi Sabah dan Kelantan masih jauh ketinggalan

Data Jabatan Perangkaan Malaysia menunjukkan arah yang betul. Insiden kemiskinan mutlak turun kepada 5.1 peratus pada 2024 daripada 6.2 peratus pada 2022, manakala kemiskinan tegar turun kepada 0.09 peratus daripada 0.2 peratus. Penurunan itu berlaku walaupun Pendapatan Garis Kemiskinan dinaikkan kepada RM2,705 sebulan daripada RM2,589, dan PGK makanan kepada RM1,236 daripada RM1,198.

Purata kebangsaan itu menyembunyikan jurang wilayah yang lebar. Insiden kemiskinan mutlak di Sabah ialah 17.7 peratus dan di Kelantan 11.5 peratus, berbanding 1.0 peratus di Kuala Lumpur. Kadar di luar bandar pula 9.9 peratus, hampir tiga kali ganda kadar 3.7 peratus di bandar.

Kadar STR dan SARA pula seragam di seluruh negara walaupun garis kemiskinan dan kos hidup berbeza antara negeri serta antara bandar dengan luar bandar. Bank Dunia mencadangkan kriteria kelayakan dan nilai bantuan diselaraskan mengikut perbezaan kos sara hidup tersebut. Selagi itu tidak dibuat, RM100 sebulan di pedalaman Sabah dan RM100 sebulan di Lembah Klang akan terus membeli dua bakul barangan yang berbeza, walaupun jumlahnya sama di atas kertas.