Sebelum umur prasekolah, negara hanya ada 3,592 taska berdaftar

Daftar rasmi Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM) pada hari ini menyenaraikan 3,592 taman asuhan kanak-kanak atau taska yang berdaftar di seluruh Malaysia. Angka itu perlu dibaca bersama Statistik Kanak-Kanak Malaysia 2025 terbitan Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM), yang menganggarkan 2.31 juta kanak-kanak berumur bawah lima tahun di negara ini. Bagi kebanyakan keluarga, tempat asuhan berdaftar bukan pilihan yang sedia ada, tetapi sesuatu yang sukar ditemui.

Sasaran enrolmen prasekolah dan hasrat menjadikan pendidikan awal wajib bermula umur lima tahun sudah kami laporkan dalam ulasan sebelum ini. Yang kurang dibahaskan ialah tempoh sebelum itu. Umur sifar hingga empat tahun terletak di bawah bidang kuasa JKM dan Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat (KPWKM), bukan Kementerian Pendidikan. Di ruang inilah dasar negara paling nipis, paling lama tidak dikemas kini, dan paling banyak diserahkan kepada keluarga sendiri.

Daftar kebangsaan tidak menangkap sebahagian besar asuhan sebenar

Akta Taman Asuhan Kanak-Kanak 1984 mentakrifkan taska sebagai premis yang menerima empat orang kanak-kanak atau lebih berumur bawah empat tahun, daripada lebih daripada satu isi rumah, dengan bayaran. Takrif itu bermakna pengasuhan berskala lebih kecil, seperti jiran yang menjaga dua atau tiga orang anak, terkeluar sepenuhnya daripada keperluan pendaftaran dan daripada pemantauan JKM.

Kesannya kelihatan pada nisbah 3,592 pusat berdaftar berbanding jutaan kanak-kanak kecil. Tinjauan Khazanah Research Institute mengenai ekonomi penjagaan mendapati keluarga Malaysia cenderung memilih pengasuhan tidak formal, sama ada oleh ahli keluarga atau pengasuh persendirian. Ini bukan semata-mata soal pilihan budaya. Apabila bekalan tempat berdaftar terhad, pengasuhan tidak formal menjadi satu-satunya jalan yang praktikal.

Taska di tempat kerja sepatutnya menutup sebahagian jurang ini. Data JKM yang dilaporkan bagi tahun 2023 menunjukkan hanya 265 taska tempat kerja berdaftar di seluruh negara, terdiri daripada 221 di sektor awam dan 44 di sektor swasta. Insentif cukai untuk majikan membina kemudahan sedemikian telah wujud sejak 1994, tetapi sambutan sektor swasta kekal kecil selepas tiga dekad.

Subsidi RM180 tersekat pada syarat pendapatan yang ketat

Bagi keluarga berpendapatan rendah, JKM menawarkan Subsidi Yuran Pengasuhan bernilai maksimum RM180 sebulan bagi seorang kanak-kanak berumur bawah empat tahun di taska berdaftar. Syarat kelayakannya dikira mengikut pendapatan per kapita isi rumah, iaitu tidak melebihi RM800 sebulan di kawasan bandar dan RM500 sebulan di luar bandar.

Kiraan per kapita inilah yang menyempitkan capaian. Sebuah keluarga bandar dengan dua ibu bapa dan dua orang anak hanya layak jika jumlah pendapatan isi rumah tidak melebihi RM3,200 sebulan. Ramai keluarga berpendapatan sederhana rendah yang paling terhimpit oleh kos asuhan berada di atas paras itu, tetapi jauh daripada mampu membayar yuran taska bandar secara penuh.

Belanjawan 2026 menambah satu lagi lapisan bantuan melalui pelepasan cukai pendapatan sehingga RM3,000 bagi yuran taska dan tadika berdaftar, yang diperluas mulai tahun taksiran 2026 kepada pusat jagaan harian dan pusat transit selepas sekolah bagi kanak-kanak sehingga umur 12 tahun. Pelepasan cukai membantu, tetapi hanya kepada isi rumah yang mempunyai pendapatan bercukai. Keluarga di bawah paras itu tidak mendapat apa-apa daripada mekanisme berkenaan.

Undang-undang 1984 masih menjadi tulang belakang sektor

Rangka perundangan yang mengawal selia sektor ini ialah Akta 308, digubal pada 1984. Akta itu memperuntukkan denda sehingga RM10,000 atau penjara sehingga dua tahun bagi kesalahan pertama mengendalikan taska tidak berdaftar, dan sehingga RM20,000 atau lima tahun penjara bagi kesalahan berulang.

KPWKM mengumumkan pada September 2025 bahawa pelan semakan dan pindaan Akta 308 sedang dirangka bagi memperkukuh aspek keselamatan dan kesejahteraan kanak-kanak, dengan sebuah pasukan projek khas dilantik dan input dikutip daripada agensi kerajaan, ahli akademik serta pengusaha industri. Pindaan itu dijalankan seiring semakan Akta Kanak-Kanak 2001. Setakat ini tiada tarikh pembentangan diumumkan, jadi sektor asuhan awal masih beroperasi di bawah kerangka yang berusia lebih empat dekad.

Saringan pengasuh diperketat, tetapi hanya di dalam daftar

Satu perubahan yang sudah berkuat kuasa ialah penapisan latar belakang pengasuh. Mulai Mac 2026, JKM mewajibkan setiap individu yang ingin bekerja sebagai pengasuh atau pembantu pengasuh melalui saringan Sistem ANAK bagi memastikan mereka bebas daripada rekod jenayah dan masalah kesihatan kritikal. Setiap pengasuh juga wajib menghadiri dan lulus kursus asuhan yang diiktiraf JKM. Pendaftaran taska tidak akan diluluskan jika pengusaha mengambil pengasuh tanpa kelayakan tersebut.

Langkah ini menaikkan paras minimum kualiti di dalam sistem berdaftar. Masalahnya, ia tidak menyentuh pengasuhan yang berlaku di luar daftar, iaitu ruang yang jauh lebih besar. Semakin ketat syarat pendaftaran tanpa disertai pertambahan bekalan tempat dan bantuan kos, semakin kuat dorongan supaya asuhan berpindah ke sektor tidak formal yang langsung tidak dipantau.

Penyertaan wanita tersangkut di bawah sasaran 60 peratus

Kesan ekonomi jurang ini kelihatan pada angka tenaga kerja. Menurut Survei Tenaga Buruh DOSM, kadar penyertaan tenaga buruh wanita meningkat kepada 56.8 peratus pada suku pertama 2026 berbanding 56.5 peratus pada tempoh sama tahun sebelumnya. Kerajaan mensasarkan 60 peratus menjelang 2030, dan peningkatan 0.3 mata peratusan setahun tidak memadai untuk sampai ke sana.

Cuti bersalin di Malaysia ialah 98 hari dan cuti bersalin bapa tujuh hari sejak 2023. Selepas cuti itu tamat, ibu bapa berdepan tempoh kira-kira tiga setengah tahun sebelum anak layak masuk prasekolah, dan bagi tempoh itu tiada jaminan tempat asuhan berdaftar, tiada sasaran enrolmen kebangsaan, dan tiada peruntukan yang setanding dengan belanjawan prasekolah.

Bagi keluarga muda, ini bermakna keputusan sama ada seorang ibu bapa berhenti kerja sering ditentukan oleh sama ada nenek atau saudara tersedia menjaga, bukan oleh dasar. Selagi jumlah taska berdaftar kekal pada ribuan sedangkan kanak-kanak kecil berjumlah jutaan, sasaran penyertaan tenaga kerja wanita dan hasrat memperkukuh pendidikan awal akan terus bertembung dengan realiti yang sama.